Organisaties
Historie van Katwijk
-
Menu

Algemeen

De bedeling van armen, waaronder wezen en arme ouderen was voor de reformatie een taak van de Heilige Geest of Gasthuis. Deze organisatie was bestemd voor alle inwoners en viel niet onder de Kerk. Het werd beheerd door de Heilige Geest- of gasthuismeesters, die verantwoording aflegden aan de ambachtsheer.

Na de reformatie vielen de leden van de kerk onder de diakonie. In de 17e eeuw nam het aantal kerkleden zodanig toe, dat de diaconie de functie van algemene armenzorg overnam. Het gasthuis ontwikkelde zich toen tot een proveniershuis, waar mensen (ook van buiten Katwijk) zich inkochten voor een verzorgde oude dag. In 1750 sloten de regenten het gasthuis, omdat er nog slechts 4 proveniers waren, die werden uitgekocht.

In 1751 kreeg de diakonie van de Hervomde kerk het gebruiksrecht (niet het eigendom) van het voormalige gasthuis voor een diakonaal arm- en weeshuis. De diakenen vormde het dagelijks bestuur en een college van regenten, bestaande uit baljuw, kerkeraad en secretaris van de ambachtsheer, vormde het algemeen bestuur. Dit college stond onder toezicht van de ambachtsheer. De diakonie stelde zich hiervoor onder de ambachtsheer. De rekeningen werden dus niet meer door de kerkeraad maar door de ambachtsheer gecontroleerd. In 1846 bleek dit vergeten en werd het gasthuis als een eigendom van de kerk gezien. De huishouding stond onder leiding van de binnenvader en binnenmoeder. Na 1850 was de diakonie ook algemeen armbestuur en droeg de burgelijke gemeente een groot deel van de kosten.

Na 1854 werd het arm- en weeshuis volgens de Armenwet onderdeel van de Hervormde kerk. Het diakonale arm- en weeshuisbestuur werd opgeheven en het armenwerk werd weer door de diakonie verzorgd.

Behalve aan wezen werd ook aan arme ouderen onderdak verleend.

In 1859 werd het Weeshuis weer gescheiden van de diakonie en ondergebracht in een aparte stichting. Het werd bestuurd door het Weeshuisbestuur, bestaande uit 4 regenten. Deze werden wel benoemd en stonden onder toezicht van de algemene vergadering van de Hervormde Kerk, bestaande uit kerkeraad, kerkvoogden en notabelen.

Sinds 1929 bestaat het Weeshuis nog enkel als stichting. De wezen zijn "uitbesteed" en de inkomsten worden verstrekt aan instellingen, zoals kruisverenigingen

Eigendommen en inkomsten

Gegevens afkomstig uit :
  • C. Streefkerk, Inleiding van de inventaris van de Nederlands Hervormde gemeente te Katwijk aan den Rijn, in : Inventarissen van de Archieven in bewaring gegeven bij de gemeente Katwijk, Katwijk, 1984, pag. 11 - 15 (grootste deel van de tekst)
  • D. Parlevliet, Historische Atlas van Katwijk en Valkenburg 1544, Katwijk 1996 (landerijen)
  • J.P. van Brakel, Katwijk in Tachtig, Katwijk 1982, pag 99.