Baksteenformaten in Holland
Dik Parlevliet
-
     
    Omdat het formaat van bakstenen in de loop van de (late) middeleeuwen afneemt is het mogelijk om een gebouw hiermee globaal te dateren. Hier zijn een aantal bouwsels verzameld waarvan de datum en afmetingen bekend zijn en uitgezet in een grafiek. Dit geeft, anders dan in een tabel, een betere indruk van de datering en de betrouwbaarheid daarvan in elke periode.
     
  • Figuur van de lengte van bakstenen
  • Figuur van de dikte van bakstenen
  • Referenties
  • Excel bestand om het gemiddelde te berekenen van baksteenformaten

  •  
  • De grijze baan is een eigen inschatting.
  • Baksteenlengtes worden meestal opgegeven als min-max. Dit is echter afhankelijk van toevallige uitschieters en zijn slecht bruikbaar voor berekeningen en grafieken. Ook het opmeten van een 10-lagen maat introduceert een afhankelijkheid van de voegdikte, terwijl in de archeologie vaak geen 10 lagen beschikbaar zijn. Het is daarom statistisch beter om een gemiddelde te berekenen van meerdere stenen waarbij uitschieters worden verwijderd. Daarom is voor de eigen opmetingen het gemiddelde berekend van minstens 10 stenen, met een meetresolutie van 0,25 cm, waarbij waarden boven/onder 2sigma zijn verwijderd. De nauwkeurigheid van het gemiddelde is dan 3,3 kleiner dan de meetnauwkeurigheid. Bij een meetresolutie van +/- 0,5 cm wordt is de gemiddelde waarde dan +/- 0,15 cm, wat voldoende is. Bij de min/max waarden uit de literatuur is het gemiddelde van die twee waarden genomen. Daarmee werd  de grafiek smaller en dus beter.
  • Als de afmetingen sterk verschillen zullen dit vaak stenen zijn uit diverse perioden, die niet samen gemiddeld mogen worden. De oudste periode kent wel grote variaties.
  • Als een grafiek van de inhoud wordt gemaakt, zoals in [Alders 1985], dan is de grijze baan breder en dus minder nauwkeurig. Het gebruik daarvan is daarom niet zinvol.
  • De grafiek van de breedte is veel breder dan van de lengte. Het gebruik daarvan is daarom niet zinvol.
  • De grafiek van de dikte is ook veel breder, maar is missschien wel bruikbaar voor de 13e eeuw. Daar zijn echter nog te weinig meetgegevens van.
  • De grafiek is tussen 1300-1350 alleen globaal bruikbaar vanwege een gebrek aan gegevens.
  • De maten van in Holland llijken overeen te komen. Dit was ook de conclusie van [Kuile 1937 99].
  • Het metselverband geeft ook een grove datering [Orsel 2007]: